Wet DBA en schijnzelfstandigheid — wat betekent dit voor ZZP'ers?

Door Sam Hoven Bijgewerkt: april 2026 Leestijd: ~9 minuten

Belangrijk — de Wet DBA is een juridisch complex onderwerp met implicaties voor zowel ZZP'er als opdrachtgever. Bij risico op schijnzelfstandigheid kunnen beide partijen naheffingen krijgen (loonheffingen, premies). Dit is geen juridisch advies. Bij twijfel: raadpleeg een arbeidsrechtadvocaat of fiscalist.

Samenvatting

Wet DBA (2016) vervangt de VAR en regelt de relatie tussen opdrachtgever en ZZP'er
Kernvraag: is dit echt ZZP-werk of verkapt dienstverband (schijnzelfstandigheid)?
Drie toetsingscriteria: gezag, persoonlijke arbeid, loon — als alle drie aanwezig = dienstverband
Handhaving actief sinds 2025 — Belastingdienst controleert gericht in risicosectoren
Preventie: meerdere opdrachtgevers, duidelijke modelovereenkomst, ondernemersrisico tonen

Wat is de Wet DBA?

De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) bepaalt wanneer een werkrelatie feitelijk een dienstverband is, ongeacht wat op papier staat. Bron: belastingdienst.nl — Wet DBA.

Als blijkt dat een ZZP-opdracht feitelijk een dienstverband is (schijnzelfstandigheid), moet de opdrachtgever loonheffingen betalen en premies werknemersverzekeringen. De ZZP'er verliest zelfstandigenaftrek en andere ondernemersfaciliteiten.

De 3 hoofdcriteria

De rechter (en Belastingdienst) toetst of er sprake is van een dienstverband op basis van drie criteria:

1. Gezag

Moet je doen wat de opdrachtgever zegt? Bepaalt hij waar, wanneer en hoe je werkt? Bij ja → gezagsverhouding → richting dienstverband.

ZZP-kenmerken: jij bepaalt hoe je het werk doet, je werkt op je eigen locatie (deels), je eigen tools, geen vaste werktijden.

2. Persoonlijke arbeid

Moet je het werk zelf doen, of mag iemand anders het overnemen? Bij "alleen jij" → richting dienstverband.

ZZP-kenmerken: je mag vervanger inschakelen, onderaannemer inzetten, of het werk uitbesteden.

3. Loon / beloning

Krijg je een vaste beloning ongeacht het resultaat? Bij ja → richting dienstverband.

ZZP-kenmerken: vast tarief per project of resultaat, factuur per prestatie, geen doorlopend salaris.

Als alle drie criteria op jou van toepassing zijn: fiscaal gezien dienstverband. Als ze niet allemaal gelden: ZZP-relatie.

Hoogrisico-situaties

Eén opdrachtgever, 40 uur per week, meer dan 1 jaar — klassiek patroon voor dienstverband
Op kantoor van opdrachtgever werken met zijn/haar apparatuur
Vaste maandelijkse beloning in plaats van per project
Geen ander werk mogelijk naast deze opdracht
Opgenomen in overleg-/team-structuur van opdrachtgever
Ex-werknemer met dezelfde taken als ZZP'er teruggekomen

Veilige ZZP-patronen

Meerdere opdrachtgevers — minimaal 3 is een goede vuistregel
Eigen werkruimte/apparatuur
Ondernemersrisico tonen — je loopt risico op wanbetaling, fouten komen voor jouw rekening
Eigen marketing/website — zichtbaar je eigen bedrijf
Vaste aannames/offertes per project i.p.v. uurwerk-verzamelstaten
Afgebakende opdracht met concrete oplevering

Modelovereenkomsten

De Belastingdienst biedt modelovereenkomsten die — mits correct gevolgd — bescherming bieden tegen herclassificatie als dienstverband:

Algemene modelovereenkomst tussenkomst
Geen werkgeversgezag — voor zelfstandige consultancy
Vrij vervanging — voor situaties waar vervanging mogelijk is
Sectorspecifieke modellen (bouw, zorg, journalistiek)

Alle modellen beschikbaar via belastingdienst.nl — modelovereenkomsten.

Let op — een modelovereenkomst op papier biedt geen bescherming als de feitelijke werkrelatie er niet mee overeenstemt. Als jullie in de praktijk als werkgever-werknemer handelen, kijkt de rechter naar de werkelijke situatie, niet het contract.

Handhaving 2026

De Belastingdienst handhaaft actief sinds 1 januari 2025. Controle op risicosectoren en -patronen:

Zorg (verpleging, huisartsen-waarneming)
ICT (detachering, vaste inhuur)
Bouw (onderaanneming-constructies)
Onderwijs (interim-docenten)
Media / journalistiek

Boete bij vastgestelde schijnzelfstandigheid:

Opdrachtgever: loonheffingen naheffen (vaak ~30-50% van uitbetaalde bedragen), premies werknemersverzekeringen
ZZP'er: zelfstandigenaftrek/MKB-vrijstelling kwijt, IB herberekend, eventueel vergoedingen naar opdrachtgever terug

Sam Hoven — maker van Boekhoudbaar Mijn regel: nooit meer dan 3 dagen per week bij dezelfde klant, altijd minstens 3 actieve klanten per jaar, en resultaatcontracten i.p.v. urentarieven als er twijfel kan zijn. Bij lange opdrachten: duidelijke afgebakende fases in de overeenkomst.

Veelgestelde vragen

Kan ik een jaar voor één opdrachtgever werken?

Risicovol, vooral bij fulltime. Combineer met andere opdrachten of zet je werk op in duidelijk afgebakende projecten met oplevering. Bij twijfel: modelovereenkomst tekenen.

Wat als ik twee dagen per week bij dezelfde klant werk?

Acceptabel in de meeste gevallen, mits je ook andere opdrachtgevers hebt en ondernemerskenmerken (eigen apparatuur, eigen werktijden, eigen tarief). De combinatie telt.

Wie is verantwoordelijk: opdrachtgever of ik?

Beide. Opdrachtgever draagt financieel risico (loonheffing). ZZP'er verliest ondernemersstatus. Beide hebben belang bij goede vorm.

Geldt dit ook voor detachering via bureau?

Andere constructie. Detacheringsbureau is werkgever; jij bent werknemer bij bureau. DBA-problemen meestal bij directe contracten ZZP ↔ opdrachtgever.

Verder lezen

Administratie die je ondernemersrisico aantoont

Boekhoudbaar helpt je om je ZZP-karakter duidelijk te documenteren: meerdere klanten, eigen facturen, eigen boekhouding — precies wat bij controle telt.

Bekijk Boekhoudbaar — €49 eenmalig